Welkom

PYLGERALMANAK 

ALMANAK VOOR DE PELGRIM

Jan Romkes van der Wal

Almanach du Pèlerin, Pilgeralmanach,
Almanac of the Pilgrim, Almanach del Pelegrino.
Pelgrimsalmanak.

Profile

The purpose of this site is non profit.
It gives information, inspiration
and material
to pilgrims and students.
of all ages, of all nations and religions.
However I am a Christian man,
a citizen of the Kingdom of the Netherlands
a member of the Frisian Nation,
born in 1947.


Karbonkel, Symbool van de Kalender van het Leven
Hosted door Compuserve Nederland
van 1994 tot 2004

In de Pylgeralmanak zijn opgenomen:

CALENDARIUM SANCTORUM.
HEILIGENKALENDER
‘FAN SINT JABIK NEI SINT JABIK’
BLOMMEKALINDER,
FEESTEN YN FRYSLAN,
DE SIRKEL FAN IT LIBBEN.

De 'Kalender van het Leven'
Die ik destijds met de Boeddhist Frits de Vries maakte
voor ons Compuserve 'New Age' forum
wordt door Frits on Line gehouden:
http://members.home.nl/fritsdevries/

Techniek:
Deze Site is technisch gerealiseerd
door Melle Jorritsma,
PinkWeb Applications
te Amersfoort.
www.pinkweb.nl

DE SAMENSTELLER

De samensteller van de Almanak 
Jan Romkes van der Wal. 

C.V.
Ik werd op 27 januari 1947 geboren
in Doanjum bij Frjentsjer in Fryslân.
Mijn vader was landbouwer met een gemengd bedrijf.
Na de Lagere School en de MULO in Frjentsjer
volgde ik de opleiding tot onderwijzer 
aan de Rijkskweekschool voor Onderwijzer in Ljouwert. 
In 1969 ging ik over naar de Rooms Katholieke kerk
en studeerde theologie in Utrecht en Rome.
Na mijn Priesterwijding in 1980
werd ik pastoor van Wâldsein en Balk.
Sedert 1996 ben ik pastoor van de Parochie van Sint Franciscus
in de Friese stad Boalsert.
www.franciscuskerk.nl 

Ons koor op youTube:
http://www.youtube.com/user/JoachimBolsward

Sedert 2002 ben ik ‘aalmoezenier’ van de
Ridderlijke Orde van Sint Jakob in Holland.
www.sint-jacob.nl

Naast mijn priesterlijk werk,
waarin ik zeer gelukkig ben houd ik veel van reizen.
Ik reis meest alleen en verdiep mij in ‘natuur, cultuur en historie’
van de landen die ik bezoek. en maak veel aantekeningen en foto's 
Sedert 1970 zet ik mij in voor de hernieuwing en verdieping
van de traditie der Pelgrimswegen naar Santiago.
www.Jabikspaad.nl 

Das Jahr, Kevelaer 1980

In deze Almanak komen mijn verschillende interesses samen.

Ieder mens zou een andere
‘Almanach du Pèlerin’ samenstellen.
Dit is de mijne.

Ik hoop dat veel mensen er plezier aan beleven
en hem gebruiken.

Deze “PYLGERALMANAK” ‘Almanak voor de Pelgrim’
is het product van tientallen jaren verzamelen
van materiaal voor liturgie en catechese, 
voor diapresentatie en  PowerPoint,
voor artikelen in parochiebladen en tijdschriften,
voor inleidingen en spreekbeurten.
Het verzamelde materiaal geeft oriëntatie in plaats en tijd
en opent de ogen voor de plaats waar je staat
en het ogenblik dat je samenkomt.


Sint Jakob in Portomarin JR 1978

De vorm waarvoor gekozen is, is die van de pelgrimage.
Een pelgrim bevindt zich elke dag op een andere plaats
en ontmoet steeds weer andere mensen.
Mensen van verschillende leeftijden, verschillende talen sprekend,
in feeststemming of  in verdriet gedompeld.
De pelgrim passeert kerken, kapellen, abdijen en kathedralen.
Soms zijn de kerken leeg, soms wordt een groot feest gevierd;
In de kloosters worden de getijden gezongen
en in de dorpskerken wordt hij opgenomen
in een familie die de sacramenten viert.

Als hij naar de kerk gaat hoort hij elke dag
andere lezingen uit de Bijbel,
en viert de feesten van de Heer en zijn heiligen
volgens de eeuwenoude kalenders.
Daarnaast ziet hij de bloemen bloeien langs de wegen
in de wisselende landschappen,
hij ziet de dieren en hoort de vogels zingen.
In de bibliotheken en musea zie je wondermooie schilderijen,
in de bibliotheken kun de boeken opslaan.
Gedichten lezen en miniaturen bewonderen.
Tegelijk betekent pelgrimeren ‘vreemdeling zijn’
altijd weer vertrekken en toeleven naar een verder doel.

Oere en Stûne

De uren van dag en nacht
In de Christelijke, kloosterlijke, traditie.

VERANTWOORDING  

De “PYLGERALMANAK” is een Almanak
met een  verscheidenheid aan informatie
uit de verschillende tradities van het Noordelijk Halfrond.
Een klassieke Almanak bevat naast een kalender
een rijke verscheidenheid aan informatie
over gedenkdagen, feesten, tradities, astronomie en astrologie,
geschiedenis raadgevingen en voorspellingen.
Kortom  natuur, cultuur en historie.
Aangevuld met gedichten, liederen en prozastukken.
Almanakken beslaan meestal een bepaald jaar,
al zijn ook "eeuwigdurende" almanakken van alle tijden.
In onze tijd zijn almanakken vervangen
door agenda’s en jaarboeken.

FRYSK

De Pelgrim die de Almanak maakt is een Fries.
In Fryslân zijn vanaf de uitvinding van de boekdrukkunst
almanakken populair geweest.
Vaak zijn ze tweetalig net als deze Almanak.
Hoewel; deze Almanak is polyglot:
De verschillende Europese talen  komen aan het woord
maar ook Filippijnse talen, Japans en Native American.


'De Molen'
Het Territorium

FRYSLAN EN DE WRALD.
‘De Wrâld leit yn  rûnten om ús hinne’ zeggen de Friezen.
De wereld ligt in cirkels om ons heen.

In deze Almanak is de kern het oude eiland van Westergo,
‘Westereach’ Westeroog –eiland, in de achtste eeuwse bronnen.
Westereach met de Civitas Antica van de Friese Landen,
met de twee oude steden Frjentsjer en Boalserten
en de twee jongere Harns en Snits.
Met de vele dorpen met hun kerken
en de plaatsen van de oude Abdijen.

Westereach,


Westerland of Westergo rond 1600

Vanuit Westergo verbreedt de aandacht
 naar de tegenwoordige provincie Fryslân
'het Land van de Elf Steden'
daaromheen de andere Friese Landen 
van het Sincfal 'Zwin' tot de Wezer;
Helgoland en  Nord Friesland bij Denemarken.
De volgende Cirkel wordt gevormd
door het Koninkrijk der Nederlanden
verbredend naar Vlaanderen en de Noordduitse laagvlakte.”
The Low Lands” en de Landen rond de Noordzee
waarmee wij onze eeuwenoude democratische cultuur delen.
Daaromheen de Cirkels van de Latijnse Christenheid
‘Rome’, Europa, 
De Orthodoxe Christenheid, het Midden Oosten
met speciaal Israël en Palestina.


'Molen' in de kerk der Friezen in Rome
op de 'steen van Abrahams offer'.

De grote oude Culturen, de Islam, Hindoeïsme en Boeddhisme
komen zijdeling aan bod omdat ik er in deze fase
van mijn leven nog nimmer in Z.O Azië was. 
Wel reisde ik een beetje langs voor mij verre kusten:
Japan, de Filippijnen, Jamaica, de Verenigde Staten en Californië:
“Fier oan it Westerstrân”.

‘Fryslân is myn wente, de Wrâld is myn thús’


Jan Romkes van der Wal,
foto: Anton Tiktak 2006

De ‘PYLGERALMANAK"
is samengesteld uit de volgende elementen:

DE GREGORIAANSE KALENDER

Basis van de  kalender is de Gregoriaanse kalender
zoals die in de "Atlantische wereld" gebruikelijk is.
Deze kalender wordt geregeerd door de zon.
De bewegelijke maankalender, die de viering van Pasen
en het ritme van de weekdagen bepaalt, 
wordt in deze Almanak - kalender statisch gebruikt.
En wel zo, dat het Pasen valt op de eerste zondag in april
en het feest van de Apostel Jacobus op zondag valt.
Dit is slechts een enkele keer in een eeuw werkelijk het geval; 
de laatste keer in 1999.
De grote "Maanfeesten" de Paascyclus
worden jaarlijks wel in de veranderlijke kalender aangeduid.


Bolsward,  Drie Koningen 2006

ANDERE KALENDERS

De Juliaanse kalender, 
"Oude kalender" of "Oude Stijl"
die in de volksgebruiken nog steeds een rol speelt
en door de Orthodoxe kerken algemeen 
-zo ook in het Sint Nicolaasklooster in Hemelum-
gebruikt wordt, wordt incidenteel genoemd.

Feesten van andere culturen
die vastliggen in de seizoenen
of door andere zonnekalenders worden geregeld
worden omstreeks de vierdatum gememoreerd.
Feesten van de maankalenders –
speciaal de kalenders van de ‘Native Americans’
worden incidenteel vermeld.

DE JOODSE KALENDER

De Joodse kalender is een combinatie van
zon- en maankalender.
Het maankarakter is sterker dan het zonnekarakter.
Voor het verstaan van de Christelijke feestkalender
is het verstaan van de kalender van Israël noodzakelijk.
De Paascyclus wordt door de Christenen gevolgd
maar met eigen verankering in de zonnekalender.
De andere feesten zijn rudimentair bewaard gebleven.
De Feesten van de Joodse kalender zijn gefixeerd
op een vaste datum
In de dagkalender worden ze aangegeven.



Joodse Kalender, JR.2008

HEILIGENKALENDER

Bij de data zijn een aantal namen van Heiligen vermeldt.
In de Wereldkerk kent elke dag enkele tientallen heiligen.
Bovendien sluit elke opsomming af met
"vele martelaren en belijders overal ter wereld".

Basis van de Heiligenkalender
is het Martyrologium van de Rooms-katholieke Kerk.
De voor de hele wereld geldende naamlijst
van heiligen en hun gedenkdagen.
Daarnaast zijn de meeste officiële heiligen
van Nederland en België vermeld.

In beginsel worden de data van na het
Tweede Vaticaanse Concilie aangehouden.
Als ze relevant zijn worden data en namen van voor 1969
of van voor het Concilie van Trente genoemd,
voorafgegaan door "destijds:…."
Daaromheen worden heiligen
uit de omliggende landen gememoreerd;  
omdat er interessante tradities
rond hun feestdag te vermelden zijn,
omdat ze een belangrijke rol in de geschiedenis
van de spiritualiteit hebben gespeeld
of omdat ze een veelgebruikte naam dragen.

De Friese Heiligen
waarvan de naam mij bekend is zijn alle vermeld.
Ook interessante of belangrijke heiligen
uit de Orthodoxe traditie worden vermeld.
Nogmaals zij opgemerkt
dat bij de Orthodoxen de werkelijke viering
meestal volgens de "oude stijl", dus veertien dagen later, is.
Ook de naamlijsten van "heiligen"
of van "mensen die ons zijn voorgegaan"
uit de Angelicaanse en Protestantse tradities
worden gebruikt.

DE JAPANSE KALENDER

Als aanvulling zijn vooral Japanse feesten vermeld.
Japan ligt op onze breedtegraad en heeft een kleurrijke
en sterk met de seizoenen verbonden religieuze traditie
opgebouwd vanuit de Shintoreligie en het Boeddhisme.
En vooral: de Japanse kalender
is met de onze in harmonie gebracht.
De gang der seizoenen vormt de achtergrond van de Haiku’s
die de cirkel van het jaar rond maken.

Mennonitenpaar in Amerika

PLANTEN EN DIEREN
Bij vrijwel alle dagen zijn dieren en planten vermeld.
De namen zijn ontleend aan natuurkalenders
en aan eigen waarnemingen vanaf 1958.
Ze vormen als in een middeleeuws
getijdenboek een kleurrijke rand.
Verschillende heiligen worden expliciet 
met bepaalde bloemen en dieren verbonden.
De bloemen zijn vermeld als hulpmiddel
voor een meditatiehoek of de kerkversiering.
Natuurlijk ook als eye-opener voor eigen natuurwaarneming.

Omdat belangrijke kalenders
uit Tsjechië en Engeland komen
is er soms een verschil met de Nederlandse waarnemingen.
Binnen Nederland verschillen
overigens Maastricht en Groningen soms een week!
Langs de pelgrimswegen in het zuiden
zullen ze nog eerder bloeien.


Boerenkalender

BOERENWIJSHEID.

De oude Almanakken vermelden vaak weersvoorspellingen.  
Het weer op bepaalde heiligendagen
werd geacht een voorspellende waarde te hebben.
Andere spreuken zijn meer bevestigend en beschrijvend.
Vooral het laatste type heb ik opgenomen.
Ook weer omdat ze ons alert maken op onze gang door het jaar.
Een aantal saillante prognostische spreuken zijn vermeld.

De kalenderveranderingen
en de verschuivingen der heiligenfeesten
in de loop der eeuwen
maken de toepassing van deze spreuken
overigens tot een gecompliceerde zaak.



ASTROLOGISCHE TEKENS

Aan het begin van de maand staat een lijst van attributen
die behoren bij de astrologische kalender.
De tekens van de dierenriem, geuren, kleuren het menselijk lichaam,
dieren, kruiden en oude goden komen gedurende het jaar
in een bonte stoet voorbij.
Alweer door de verspringing van de Juliaanse
naar de Gregoriaanse kalender
is het verband tussen de dierenriemtekens
en de maand anders dan in de middeleeuwen.
Ik heb de maand verbonden
met het dierenriemteken van de eerste drie weken.
Dus: januari - Steenbok met bijbehorende symboliek. 
De astrologische tekens zijn in de Pylgeralmanak
vooral gebruikt als ordening van de kosmos.
Zoals dat gebeurt in oude calendaria en in de middeleeuwse kerken.
De verschillende astrologische huizen ordenen de kosmos:
Planten en dieren, edelstenen en metalen,
runen, goden en godinnen van de oudheid
en de organen en delen van het menselijk lichaam.


Apostelen, Profeten en Zodiak.
Andreas Schmid.

PELGRIMAGES

De gang door het jaar
kan vergeleken worden met een pelgrimage,
een inwijdingsweg die het leven betekenis geeft.
Vele volkeren en religies kennen belangrijke jaarlijkse pelgrimages.  
De Joodse Pelgrimsfeesten, de Hadji naar Mekka
en de grote bedevaarten van India, Tibet en Japan."


De Pelgrimsschelp, Sint Jabiksnúnder

SANTIAGO DE COMPOSTELA

In West - Europa is de pelgrimage naar Santiago
die waarschijnlijk zeer oude wortels heeft
in de Keltische ondergrond van onze beschaving
een belangrijk fenomeen.
In het pelgrimsseizoen van april tot november
lopen we met de pelgrims mee,
"van Zee tot Zee".
De Pelgrimsweg naar Santiago wordt “de grootste
en oudste volksuniversiteit van Europa” genoemd.
Geen weg in onze cultuur
is zo rijk aan symbolen, beelden en verhalen.


Via Lactaea: de Melkweg
De Mar a Mar
Geel: de Melkweg met het sterrenbeeld de Zwaan
Zoals die in west-Europa in de zomer,
te middernacht, schijnbaar aan de hemel staat.
- in de vroege morgen oost- west boven Spanje.-

De heenweg
wordt verbonden met het vormen, boetseren van de mens,
de weg van Jezus jeugd en het openbare leven
tot zijn verheerlijking op de berg Thabor,
6 augustus

de terugweg
met zijn zelfontlediging en opgang naar Jeruzalem.
Inademen en uitademen.
De herboren pelgrim maakt zich leeg
om zich weer te vullen met het gewone leven thuis.


Het Pelgrimsjaar

Op de heenweg beschrijft de Almanak de weg
van Friesland via Vezelay naar Santiago,
De 'Via Lemogensis' Weg van Limoges
de terugweg voert langs de kust van Spanje, Frankrijk,
België en Nederland terug
naar 'Sint Jabik' Sint Jacobiparochie
aan de kust van de Friese Zee.
De Via Maritima.


Via Circumborealis

VIA CIRCUMBOREALIS

De 'weg langs de zee' sluit naadloos aan
op de Via Circumborealis
De weg rond de Noordpool.
Deze weg is een virtuele constructie
In de Weg om de Pool verbind ik verschillende reizen
tot één wereldreis.
Hierdoor wordt het zomergedeelte
van de Almanak ontlast.
Verschillende mondiale aspecten
kunnen zo meer aandacht krijgen.
De Combinatie met de sterke tijd -de feesttijd-
van het Liturgisch jaar geeft een boeiende
associatieve wisselwerking.


Rembrandt: 'Pelgrim'Jacob in Bethel
Statie tussen Nazareth en Bethlehem.

Jakobuslinks:
http://www.ultreia.de

ERO CRAS
EN
QUADRAGESIMA ROMANA

In de dagen voor Kerstmis,
beginnend op 17 december, 
wordt aandacht besteed aan de pelgrimsweg 
van Nazareth door het bergland naar Bethlehem.
Deze weg wordt verbonden met de O Antifonen.
Deze Antifonen bij het Magnificat
beginnen met de letters
ERO CRAS:
“Morgen zal ik er zijn”.



In de Veertigdagentijd of Vastentijd volgt de kalender
de pelgrimsweg van de Quadragesima Romana;
de weg van statiekerk naar statiekerk in Rome.
Elke statiekerk of basiliek
heeft een geschiedenis en een bijzondere symboliek.

ALVESTEDDETOCHT. 
(de Elfstedentocht)

Fryslân kent haar 'wereldse pelgrimstocht'
in de weg langs de Elf Steden.
Deze weg wordt afgelegd op schaatsen, op de fiets,
te voet en met alle mogelijke rij- en vaartuigen.
In de Pylgeralmanak is elke maand
met een bepaalde Stad verbonden.
De volgorde wordt bepaald door de symboliek van de steden.
De twaalfde maand is gewijd
aan de Vrije Heerlijkheid Ameland.


'Franciscaanse Levensboom'

SYMBOLEN DE BOOM DES LEVENS

Tenslotte wordt de Cirkel van het Jaar verbonden
met de Boom des Levens. "
Het Jaar is een organische geheel.
De loop van het jaar kan verbonden worden
met de gang van het menselijk leven
van conceptie tot dood en nagedachtenis.
De seizoenen van de natuur (de kosmos) spiegelen zich
in het menselijk lichaam. (de microkosmos)  
Elk jaar ontluikt de boom van het leven, groeit,
bloeit, draagt vrucht en versterft.
Organisch kleurt de menselijke levensloop de kalender mee.
Zo worden wij geboren, we beleven onze jeugd,
de volwassenheid, de ouderdom en het sterven.
In de katholieke traditie wordt deze levensboom
gevoed door de sacramenten, de devoties en het kerkelijk jaar.


Ideale Kathedraal met zeven torens
Violet le Duc

DE KATHEDRAAL 
the Cybercathedral

De kathedraal een 'mesokosmos',
naar menselijke verhoudingen gebouwd,
is de speciale ruimte voor de heiliging, de heelmaking, van het leven.
De Kathedraal is de Christelijke versie van "de Tempel"
zoals die bij de meeste  volkeren vorm heeft gekregen  
als plaats van ontmoeting van mensen met elkaar en met het Heilige.
De verhoudingen van het kerkgebouw komen overeen
met de verhoudingen van het menselijk lichaam.
Jezus Christus vergelijkt zijn eigen lichaam met de tempel.
Alle christenen samen vormen het Lichaam van Christus.
Tussen de Micro-  en de Macrokosmos
vormt de kerk een Meso-kosmos.

In de loop van het jaar worden het menselijk lichaam
en het kerkgebouw met elkaar verbonden.


De Kathedraal van Canterbury
met 'Adam' ingetekend

DEUS CARITAS EST

De menselijke liefde, zoals die zich ontplooit
als de innerlijke kracht van ons bestaan en ons leven verwarmt
komt aan het woord in de gedichten.  
De Almanak - kalender 
volgt de mens door de verschillende levensfasen
en vertolkt Eros en Caritas in alle veelkleurigheid
Gelovige mensen uit de verschillende religies ervaren
in de menselijke liefde een Liefde 
'die alle verstand te boven gaat' God zelf.
De Liefde die hoorbaar geworden is in Gods weg met Israël
en voor de Christenen zichtbaar geworden is in de Christus:
Jezus van Nazareth.
Het Woord van God;
In Wie, door Wie en tot Wie alle dingen zijn.


Mandylion, Jezus Christus. Russische Ikoon.
Novgorod XIIe eeuw.

BRONNEN

Bronnen gebruikt voor het samenstellen  
van de Pylgeralmanak

De bronnen zijn alle partieel gebruikt
De Almanak heeft geen commercieel doel. 
Mocht u toch bezwaar hebben tegen gebruik
van uw gedichten, teksten of afbeeldingen
dan is melding daarvan via
de 'Contact' tab
voldoende om verwijdering te bewerkstelligen.
Hetzelfde geldt voor foto's waarop u of uw kind voorkomt.

HEILIGE BOEKEN

Bijbel
Bibel oerset yn de Fryske Tael
'Wumkesbibel'
Amsterdam 1946
Bibel út de oarspronkelike talen
Op'e nij yn it Frysk oerset
Amsterdam – Boxtel 1978
De Bijbel Uit de grondtekst vertaald
Willibrordvertaling
Boxtel 1975
Koran, Edda

LITURGISCHE BOEKEN

Missaals Missaal voor de Zondagen en de Feestdagen
Missaal voor de Weekdagen en de Heiligenfeesten
Vereniging voor Latijnse Liturgie 1994
Frysk Missael
Ljouwert 1940
Directoria voor de Nederlandse Kerkprovincie
Voor de jaren 1999, 2000 en 2006/7  

Lexicon der Christlichen Ikonographie
Herder 1990 ISBN 3-451-21806-2
 Liedboek voor de Kerken ’s Gravenhage  1973
Katholiek Gebedenboek
Brugge 1986 ISBN 90 6597 402 4
Pius Parsch Het Jaar des Heren
Utrecht 1935
Hymnen en Liederen
J.W. Schulte Nordholt
Amsterdam 1964

HEILIGEN

Die Legenda Aurea Jacobus de Voragine 1263-1273
Vert. R. Benz
Heidelberg 1979
Martyrologium Romano- Seraphicum
Roma  1953
Lexikon der Christlichen Ikonographie
Engelbert Kirschbaum S.J.
Freiburg 1973
Heiligenjaar en de verschillende Liturgische boeken
Uitgegeven door het Orthodox Klooster
van de Heilige Joannes de Doper Den Haag
Levens van Gods Lieve Heiligen H. Bartels
Roermond 1900
Neerlands Heiligen J.A.F. Kronenburg
Amsterdam  1899
Niek Schuurmans Wij zijn de eersten niet,
een nieuwe Getuigenkalender
Delft 1985
Kees van Kemenade / Paul Spapers 365 Heiligendagen
Hapert 1993
Erna Melchers Das Jahr der Heiligen München 1965
Schauber-Schindler Die heiligen und Namenspatrone im Jahreslauf
München-Zürich 1985
Mary Ryan D’Arcy The Saints of Ireland
Minnesota  1974
 Per Jakez Helias  Dictionnaire des Saints Bretons
Paris 1985  
Brohard Leblond Croyances
et Cultes Populaires en Picardie
Amiens 1992

FOLKLORE

Keatsen:
Pieter Breuker e.o.
De Fyfde Woarnsdei, 150 jier PC
1853-2003

Jos Schrijnen
Nederlandse Volkskunde I en II
Zutphen 1915

ALMANAKKEN

Gelderse Volksalmanak voor 1841
Arnhem 1841
Herman Vandommele red.
Eeuwigdurende Natuurkalender voor de Nederlanden
 Antwerpen 1987 ISBN 90 6174 458 x
 Time-Life: De Mystieke Almanak Red. Robert Doyle
Amsterdam 1992 ISBN 90-5390-041-1
De Kalender Almanak  1979-1980
Guiseppe Sesti e.a
Haarlem 1978 ISBN 90 328 9611 3
Das Niederrheinische Jahr Fritz Meyers
Kevelaer1983
Shirley Toulson  The Celtic Year
Longmead 1993 ISBN 1-85230-361-1
The Illuminated Book of Days Kay & Marshall Lee
New York 1979 ISBN 0-399-12406-3
Pol Heyns Antieke Kalenderprenten
Leuven  1945
Jean-Philippe
Chassany Dictionnaire de Meteorologie Populaire
Paris 1979
 Hideo Haga Japanese Festivals  
Osaka 1986 ISBN 4-568-54013-3
Helen Bauer Japanese Festivals
Tokyo 1985



PLANTEN

Flora Frisica, J.J.Bruinsma
Leeuwarden 1840
Leerboek der Artsenijgewassen 
F.A.W. Miquel
1838 Ned.vert. 1859
Festkalender aus Böhmen
O Freiherr von Reinsberg-Dürinsfeld
Prag 1864



Jacob van Maerlant's Naturen Bloeme
Dr. Eelco Verwijs 1878 -1980
Is. Teirlinck  Plantencultus.
Schors  Amsterdam 1904/ 1980 ISBN 90 6378 047 8
Gladys Taylor  Saints and Flowers
London/Oxford 1956
Ph. Van Wersch Folklore van de Wilde Planten
Baarn 1979 ISBN 90 6045 241 0
M. de Cleene – Marie Claire Lejeune 
Compendium van Rituele Planten in Europa
Gent 1999 ISBN 90 72931 80 7
Tiny Brugge red. Aarden in Geloof
Bloemendaal 1997 ISBN 90 2572963 0
H.Kleijn: Planten en hun Naam
Een botanisch Lexicon voor de Lage Landen
Amsterdam 1970
Marianne Beuchert: Symblik der Pflanzen
Frankfurt a.M. 2004 ISBN 3-458-34694-5
H. Heidinga de âlde boerebom-en krûdetún.
Ljouwert 1975 ISBN 90 70010 37 2

DIEREN

Ko Zweeres en Rein Stuurman, Vogelleven
Haarlem 1952

Ornithologie de la France, Abrégée
Neuwied sur le Rhin 1794

HISTORIE

Historia Episcopatuum Foederati Belgii
Antwerpiae MDCCXXXIII

FRIESLAND

Historische Wandelingen door Friesland
'Hepkema's memoires'
Jacob Hepkema

M.D. Teernstra
Stads en Dorpskroniek
Groningen, Friesland, Drente
1859

S.J.van der Molen
Wat Friese munters sloegen.
1974

Fan Boppen en Bedeelen
James Packross.
Otterndorf 1975

PELGRIMAGE

Quadragesima Romana 
Le sacre Stazioni quaresmali
Lamberto de Camillis
Roma 1960

Santiago de Compostela
Pelgrims door de eeuwen heen
Dr. J. van Herwaarden 1985

Barret/ Gurgand
Priez pour nous à Compostelle
Paris 1978

HET KERKGEBOUW

Initiation a la Symbolique Romane
Marie-Madeleine Davy
Paris 1964
The Gotic Image Emile Mâle Religious Art
in France of the 13e Century
1913 - 1958 – 1972
F. und H. Möbius/ K.G. Beyer, Ecclesia Ornata
Berlin DDR 1972
Lichterhöhle und Sternenhaus, Konrad Onash
Dresden-Basel  1993

SYMBOLIEK

Photinia Rech O.S.B.
Inbild des Kosmos Eine
Symbolik der Schöpfung I und II
Salzburg – Freilassing 1966
Intr. au Monde des Symboles
Gérard de Champeaux
dom Sébastien Sterckx o.s.b.
La Pierre qui vire 1972 
Benjamin Hederich
Gründliches Mythologisches Lexikon
1770 Darmstadt 1996
Jozef Kreitmaier SJ: Beuroner Kunst
Freiburg 1920
Carl Jung: De Mens en zijn Symbolen
Londen 1964/Amsterdam 1974
C.J.den Heyer, Dr.P. Schelling:
Symbolen in de Bijbel
Zoetermeer 2000
Odilo Wolff O.S.B.
Tempelmasse.
1911

Kunst

Filippo Rossi
Musea van Florence
Paris. 1966
Jacques Charrière, Abraham Ségal
S.M.Eisenstein
Parisn 1972

ATLASSEN EN KAARTEN

Reis- en Zakatlas Jan Christiaan Sepp
1773 facsimile 1992 Groningen ISBN 90 72770 36 6

HAIKU

L. van Tooren  Het Zingen van de Krekels
Japanse Haiku
Meulenhoff Amsterdam
L. van Tooren Haiku, Een Jonge Maan
Meulenhoff Amsterdam ISBN 90 2906 60 91
Noorderdampen
Verzameling Haiku
H. Kerlen, vertaler
Een handvol Senry Kairos
Soest
Akiko Yosano
De talloze treden naar mijn hart.
Tanka
Kairos Soest 1987. ISBN 90-70338 21-1


Akiko Yosano

BLOEMLEZINGEN GEDICHTEN

Spiegel der Chinese PoëzieW.L.Idema
Meulenhoff Amsterdam 1991
ISBN 90-290 3846 2
Red. Esther de Waal
Het Keltische Visioen Vert. Jaap Faber
ISBN 90-211 3791 7
Gerrit Komrij De Nederlandse Poëzie
van de 12e tot en met de 16e eeuw
In 1000 en enige Bladzijden
Amsterdam 1994 ISBN 90- 351 1388 8
Grafschriften uit het oude Rome
Ambo Baarn ISBN 90- 263 1356 
Hans Warren Meulenhoffs Dagkalender 1986
Amsterdam 1986 ISBN 90-290-2014 8

DICHTBUNDELS

Christian Morgenstern Gedichte
Fischer Bucherei, 1957
Gedichten van den Schoolmeester
W. van Hoeve Den Haag
Guido Gezelle Volledige Dichtwerken
Antwerpen 1971 ISBN 90 02 14312/ 5
Ezra Pound Selected Poems
New York 1926/ 1957
J. Slauerhoff Verzamelde Gedichten
Den Haag 1961 ISBN 90 236 7425 1
Ans Wortel Gedichten 1959-1963
Baarn 1989 ISBN 90 261 0334 4
Dr. Victor van Vriesland Mensen als Wij
Meulenhoff Amsterdam 750/130
Aarts –Van Etten
Domweg gelukkig in de Dapperstraat
De Bekendste gedichten
Amsterdam 1996 ISBN 90 351 1761 1
Spiegel van de Griekse poëzie Hans Warren en
Mario Molegraaf Meulenhof
Amsterdam 1988 ISBN 90-290-2055-5
Klabund, Chinesische gedichte
Phaidon Wien, 1933
Lennaert Nijgh Tachtig teksten
Naarden 1975 ISBN 90-6010- 366-1
Maria de Groot Madonna met Slee
Aalsmeer 1996 ISBN 90 6416 294 8
Mischa de Vreede Binnen en Buiten
Haarlen 1968
Ida Gerhardt Verzamelde Gedichten
Amsterdam 1992 ISBN 90 253 5030 5
Willem de Mérode, Verzamelde Gedichten
Hans Werkman 1987, 2001 ISBN 90 6801 745 4

LIEDEREN

L. Achim Des Knaben Wunderhorn 1806/1808
Darmstadt 1995
J. van Vloten Baker- en Kinderrijmen
Leiden 1894 ISBN 90- 72450 026
Jacques Klöters Bij het Kampvuur
Amsterdam 2000 ISBN 90-388 4018 7
Jozef Deleu Groot Verzenboek
Lannoo 1999 ISBN 90 209 3421 x
Heide Buhmann Das Kleine Dicke Liederbuch
Schluchtern 1986 ISBN 3-9800401-2-7

Sterrenkaarten

Hemelplein:
Artis Planetarium
Sterrenschijf
Ontwerp Rob Walrecht.
2002

GLAS IN LOOD RAMEN

Fotografie: JR van der Wal.

Pfarrkirche St.Louis, Saarlouis
Ernst Alt, 1980 - 2000

Basiliek St.Pancratius Tubbergen
Fam. Nicolas

Basiliek Sint Plechelmus, Denekamp

Parochiekerk St. Nicolaasga
Parochiekerk Reahûs
Parochiekerk Blauhûs
Parochiekerk Warkum
Parochiekerk Snits

MUSEA

Musea die fotograferen en op de Website plaatsen
van de aan hen toevertrouwde objecten toestaan.

Catharijneconvent Utrecht
WWW.catharijneconvent.nl

Fries Scheepvaart Museum, Snits, Sneek
WWW.friesscheepvaartmuseum.nl

Groninger Museum
www.groningermuseum.nl

Museum Martena, Franeker
www.museummartena.nl

Oudheidkamer Bolsward

Kloster Eberbach

Musea Frankfurt an Main:

Städel Museum
www.staedelmuseum.de

Liebieghaus
www.liebieghaus.de

Jüdisches Museum
Jüdisches Museum Judengasse
www.juedischesmuseum.de

Selestadt
Maison du Pain d'Alsace
www.maisondupain.org

Colmar, Musée Unterlinden
http://www.musee-unterlinden.com/

Musea in Noorwegen:
http://www.setesdalsmuseet.no/

Songe Folkemuseum
http://www.dhs.museum.no

TUINEN

De Plantenfoto's zijn gemaakt
in verschillende parken en tuinen.
De belangrijkste zijn hieronder vermeld.

Hortus Botanicus Amsterdam
Hortus Bortanicus Utrecht
Hortus Botanicus Roma

Botanische Tuin Fryslân
De Kruidhof
Bûtenpost.
www.dekruidhof.nl


Meditatietuin De Kruidhof,  Bûtenpost

Garten von Schloss Trautmansdorff
Meran, Sud Tirol
www.trauttmansdorff.it

Tuin van het Klooster onder de Bogen
in Maastricht

Stadsparken:

Bolsward
Sneek
Prinsentuin Leeuwarden
Alkmaar

Tuin Martenastate, Frjentsjer

Beamkerijen, Tuinierbedrijven:

Beamkerij 'Ferskaad'
Nesserleane Peinjum
www.ferskaad.nl

Particuliere Tuinen:

Hans en Marga Claus
yn Easterein


Ysbrechtum Pastorietún, maart 2007

Dr. Huub Rutten
Pastorietuin Ysbrechtum

Ineke van der Wal - Kok
Franeker.

Fr. Dr. Regina Görner
Saarlouis

Verschillende tuintjes en tuinen
o.a. in Bolsward
Wommels, Kubaard, Skettens
Tsjerkwert, Easterein,
Ljouwert.

Verwante Websites
Of sites waarvan ik materiaal gebruik:

Wapen Jan Romkes
van der Wal