7 december

 Sânde Dei fan Wintermoanne

Heilige Ambrosius,

Bisschop van Milaan,
Vandaag is het de dag van zijn wijding
Kerkleraar, hymnendichter  
Patroon van de bijenhouders.
397

Saint Ambrose, Troyes

Sint Ambrosius in Troyes

H. Paus Eutichianus
283

In Rusland: 
Heilige Nil Stolobenski  
1554  

Bretagne:
H. Azenor,  Gravin

Erin:
Saint Buite
Stichter van Monasterboice
521

In Alexandrië:
H. Soldaat-Martelaar Agathon



Begjin fan it Te Deum
‘Ambrosiaans Lofgezang’

In Japan:  
Op Hokkaido
In Kutcharo: Iyomante Matsuri,
het Beerfestival.
Oeroud ritueel waarbij een beer
de berggod Kimunkamui belichaamt

China:
Begin van het seizoen
van de zware sneeuw

Bloem van de dag:
Achania pilosa
Malva familie, Plant uit Zuid-Amerika
Moderne naam: Malvaviscus



Hillige Ambrosius:
Doe’t er in berntsje wie,
Lizzend yn de widze,
Kaam in swerm bijen
Op syn lippen del.
De tsjerke liet er sjonge
Lyk in bijekoer.
JR


Ambrosiuskorf

Symbool:
Bijenkorf



'Bieënkorf der Roomsche Kercke'



Priesterwapen
Pater Ambrosius Saris
O.F.M.

Het haantje op de toren
Dat als eerste het morgenlicht begroet.
Ook op de jongste dag.
Paassymbool.


Hoanne op de toer fan Baard

AETERNE RERUM CONDITOR
een hanengezang

O eeuw'ge Schepper van het al
Die dag en nacht in hun getal
Tijd en getijde in hun kring
Ons geeft in milde wisseling.

Hoor de heraut der dageraad, (haan)
Die waakt terwijl de nacht vergaat,
Hen die op reis zijn begeleidt
En nacht van nacht met roepen scheidt.

Hij roept, de drager van het licht
 Verrijst en al het duister zwicht.
Hij roept, de boze geestenschaar,
Die 's nacht ons kwelt, vlucht uit elkaar.

O Licht, verlicht ons binnenin.
Verdrijf de slaap uit ziel en zin,
Ons eerste lied zij U gewijd,
En onze trouw en dankbaarheid.

Lied "Ad Gallicantum"

Bij de eerste Hanenkraai:
- Drie uur in de nacht -.
van Ambrosius vierde eeuw

Troyes, Baptême de Saint Augustin

Sint Ambrosius dopet Augustinus en syn soan Adeodatus
Kathedraal fan Troyes.

Andere verklaringen van de torenhaan.
Symbool van de Fransen, de Galliërs, 'kelten'
De keltische kerk.

Moreel:
Waarschuwing de Heer niet te loochenen.
De haan van Petrus.
de Waakzaamheid
De torenhaan ziet alles,
reageert op elke verandering van wind.

Praktisch:
De haan wijst waar de wind vandaan komt
en hanestaart in een goede windvang.

Baard: haan en hen op toren en schip

Baard, hoantsje en hintsje

Sexuele verklaring:
De toren als de 'mannelijkheid'
Potentie: de macht van een stad of dorp.
Het kerkgebouw als de 'vrouwelijkheid'.
Plaats van de geestelijke bevruchting:
Plaats waar de Geest broedt
'de wedergeboorte'
Je verlaat de kerk 'Reborn'


Baard: hin en do

In Friesland: op de toren een haan.
op het schip een kip.


Us pleats,Winterjûnljocht Seisbjirrumerdyk 2006

Us Alde Boarre

Us âlde boarre is ferstoarn.
Bokke seit'de buorren oan
en noeget einen, dowen, hinnen
om efter't lyk troch 't hôf te rinnen.

Kadoes de hûn dy stiet der by te gnizen:
"Sa'n skobbert eare te bewizen
Fij Bokke, swij!
mei dy koalferkeaperij". 

Een volksrijmpje dat doet denken
aan het fries van Mariënhafe
'Dieren die de liturgie vieren'.
Hier is Bokke: haan, kerkklok en toren
maar ook de priester, predikant
of andere spreker bij de groeve.
die een verheven 'in memoriam' spreekt.


Ik groeide op mei Bokke en syn hinnen.
'Bokke',de haan, is, als altijd,  waakzaam.

Boerenwijsheid:

Sint Ambroos,
patroon van bijen en spreeuwen,
Scheidt er uit met waaien en sneeuwen.

Salang’t de mollen bulten bouwe
Kinst de winter net betrouwe.


De Bijenkorf, Gevelsteen in Bolsward

High Cross of Monasterboice

The sun that brief December day,
Rose cheerless over hills of grey,
And, darkly circled, gave at noon
A sadder light than waning moon.
J.G. Whittier


Bolsward, Martinikerk: Het Winterkoninkje

NU KWAM DE WINTER

Nu kwam de winter met zijn stille luimen
zooals hij in het Hollandsch laagland keert,
als de herfstwinden het gebied ontruimen:
hij laaat het groen der weiden ongedeerd,

hij stort uit vlakke heemle'als uit een zeef
daglang de helderkleine ronde dropp'len
wier zacht geruisch en regelmatig tokk'len
al de stem is van het natuur-geleef.

Nu gaan de deuren dicht en wij vereenen
door onze zinnen ons niet meer met haar
en beseffen zuiver dit vreemde eene:
er is iets eeuwigs tusschen ons en haar.
Uit "De Nieuwe Geboort"
Henriëtte Roland Holst


De Haan in de Edda.
Gust van de Wal Perné.

De Wereldzang

In het arendenwoud zingt
de bloedrode haan
die Fjaldar heet.
Bij de Goden zingt Guldenkam
een weklied
voor de helden in Walhalla.
en onder de aarde zingt een andere
een zwartrode haan
in Hella's huis.

Vert. Frans Berding
verlucht door:
Gust van de Wal Perné.
MCMXI

KRONIEK


De 'Dom' van Brielle
Sinte Catharina

2003
Geboorte van
Kroonprinses Catharina Amalia
van Oranje Nassau
Ik was op terugreis uit Ouddorp
in Brielle op de Via Maritima.


'Oranje Boven' yn Den Briel.

Johannes de Doper,
De profeet mei wjokken

PELGRIMAGE

Etappe XIV

De Oerpylgerreis
De berte fan in Berntsje

Berte VI

Sá giet in moune baarnend ûnder
en roeden lôgje, yn wyn en swang
stiet op 'e stelling noch de mounder
ôfskie te wiuwen by de fang.

En yn dy fal fan bynt en balke
bin ik it hout en dû de flam..
Skriemt dêr in lûd om memme molke..?
liz ik no machteleas en lam..?

Dan fêsteroan sweeft út 'e stealen
fan my dy't brochte in meldij,
dyn lûd.. O boppe nachtegealen
tsjocht it elk stjerrebyld foarby.

Douwe Tamminga
It Griene Jier
1942


Santillana del Mar, Console
 Maternitas

Pelgrimswei troch de 7 Fryske lânnen

Fan Midlum naar Otterndorf
in het Land Hadeln

Hadeln en Wursten
waren sterk met elkaar verbonden.
Beide vormden tot 1524 boerenrepublieken
met een hoge mate van zelfbestuur.
Een der Bremer bisschoppen verklaarde:

"Die Wurster wie ihre Marschennachbarn
wollen sich nicht raten lassen,
weil sie den Herrn nicht fürchten,
ihre Obrigkeit nicht ehren,
den Kirchen nicht gehorchen.
Deshalb werden sie elende Sklaven sein
der Fürsten der Finsternis"

LAND HADELN
'Hadelingen'

In Hadeln vestigden zich in de hoge middeleeuwen
Holler of Holländer die moderne landbouwmethoden
brachten en grote boerderijen bouwden.
Midden in de dorpen staan grote kerken die met trots
'Bauerndome' genoemd worden.

Altenbruch, Ooldenbrook

Sankt Nicolaikirche in Ooldenbrook, Land Hadeln;
'de twee gezusters'
Twee torens worden gezien als een vrouwelijk symbool:
'Mater Ecclesia'

Een van de grootste en 'einmaligste' is de Nicolaikirche
in Altenbruch 'Oldenbrook'
Volgens de legende hebben twee ongehuwde zusters
de kerk en de torens doen bouwen
In de kerk een schitterend gotisch altaar
en een van de oudste Europese orgels
In het wapen van Samtgemeinde Hadeln voert Sinterklaas.
met de kroon van Saksen.


Het wapen van Samtgemeinde Hadeln
De Saksische 'Rautenkranz' en de Heilige Nicolaas.
Het Wapen van het oude Land Hadeln
voert enkel Sint Nicolaas.

t Sânde Seelân is Rjustringen, Wangerlân en Bûtjadingen,
hokker lân Sibolt Edesoan, jonker Keno syn sweager, yn besit hat.
Fierdersoan Oerledingerlân,
Moarmerlân en Lengen (Uplengen],
dat binne dielen fan dit Seelân dy't jonker Keno ek betwong,
en Focko Ukena waard troch Keno mei dy trije lannen beliend,
en gjin lânshear koe dy seelannen betwinge, útsein dy Focko foarneamd.
Fierdersoan is Sealterlân ek in diel fan dit sânde seelân en
(dat) jout tribút en skatting oan de biskop fan Munster.
En Stadlân, it lân Hadeln (en) Wigmoadje 
oer de Wezer binne ek dielen fan dit Sânde Seelân.
Dy hat de biskop fan Bremen betwongen,
mar Dithmarschen is noch mei rêst litten.

De 'Bauernrepublik' Hadeln behield tot 1932
eigen bevoegdheden.

Nu de pelgrim de Friese landen verlaten heeft
gaat de reis tot de Russische grens op de fiets.
Per dag ongeveer honderd kilometer,


'Sophia', Appingedam, etalage.
naast de Madonna.
2007

VENI, redemptor gentium,
ostende partum Virginis;
miretur omne saeculum:
talis decet partus Deum.

St.Ambrosius,370
Hymne van Sint Ambrosius.
als zodanig genoemd door Augustinus.


Boalsert, Koarbanken
Sint Amrosius.

Veni Redemptor Gentium.
NUN KOMMT DE HEIDEN HEILAND

Nun komm, der Heiden Heiland,
Der Jungfrauen Kind erkannt!
Dass sich wundre alle Welt,
Gott solch' Geburt ihm bestellt.

Nicht von Mann's Blut noch von Fleisch,
Allein von dem Heil'gen Geist
Ist Gott's Wort worden ein Mensch
Und blüht ein' Frucht Weibesfleisch.

Der Jungfrau Leib schwanger ward,
Doch blieb Keuschheit rein bewahrt,
Leucht't hervor manch' Tugend schön,
Gott da war in seinem Thron.

Er ging aus der Kammer sein,
Dem kön'glichen Saal so rein,
Gott von Art und Mensch ein Held,
Sein'n Weg er zu laufen eilt.

Sein Lauf kam vom Vater her
Und kehrt' wieder zum Vater,
Fuhr hinunter zu der Höll'
Und wieder zu Gottes Stuhl.

Der du bist dem Vater gleich,
Führ' hinaus den Sieg im Fleisch,
Dass dein' ew'ge Gott'sgewalt
In uns das krank' Fleisch erhalt'.

Dein' Krippe glaenzt hell und klar,
Die Nacht gibt ein neu Licht dar,
Dunkel mus nicht kommen drein,
Der Glaub' bleibt immer im Schein.

Lob sei Gott dem Vater g'tan,
Lob sei Gott sein'm ein'gen Sohn,
Lob sei Gott dem Heil'gen Geist
Immer und in Ewigkeit.

Maarten Luther 1524
Naar Sint Ambrosius


LITURGISCHE KALENDER

Woensdag in de tweede week van de Advent
Veniet Domine et non tardabit

Jes. 40, 25 – 31

Allen die op de Heer vertrouwen
ontvangen nieuwe kracht,
en slaan hun vleugels uit als adelaars ;
zij lopen, maar worden niet moe,
zij rennen, maar raken niet uitgeput!"
Jesaia 40: 30, 31

Preekstoel Bolsward

Martinikerk Bolsward,de preekstoel door een adelaar gedragen

Een adelaar maakt gebruik
van de thermiek in de lucht boven land:
de warme en koude, stijgende en dalende,
stromende onzichtbare bewegingen.

Zo wordt de mens 
vertrouwend op de Heilige Geest,
gedragen.


Gevleugelde Johannes

Psalm 103
Verheerlijk, mijn ziel, de Heer.

Evangelie

Matteus 11, 28 – 30
Veni ad Me Omnes

Christus als de Wijsheid van God
Schenker van de Rust.
'Apatheia'


'Gelijk een kloek hare Kiekens'
Pius Pasch

Kom allegearre by my.
Jimme sille in plak fine om te rêsten.

Jezus als de wijsheid, de moederkloek.


Martini Bolsert, desimber 2005
It hoantsje op de toer
en Sinte Berbers 'trije finsters'
'Ecclesia Mater' van Westergo.

MATER ECCLESIA

Een lichaam dat ligt in een graf,
langgerekt met de handen er af,
Langgerekt met de benen samen
en de drie heilige namen
waar het kruispunt is van de dood,
de gaffel, de driehoek, de schoot.

Daar wordt men opnieuw geboren
en daar staat de toren
vaderlijk als een haan
die de dag op doet gaan
boven die dode vrouw.
Zij ligt daar voor dag en dauw
van het jongste gericht,
tot zij wordt opgericht
alletijden voorbij
als een moeder voor mij.

Een lichaam, de borsten verdord
waar nog in gezongen wordt
en de buik ingevallen,
één met de aarde ons áller
moeder. Een geraamte van steen
met het licht er door heen,-
zozeer aarde, zozeer
reeds van de Heer.

Hier in dit graf
legt Hij alles af,
geest en lichaam.
Hij is niets dan een naam
gistend in brood
onder een rood
flakkerend lampje,
niets dan een naampje.

Willem Barnard



Haiku

Pas na het kappen
Vertellen de jaarringen
Hoe het de beuk is vergaan

Bas van Iersel


Bolsward: kind tussen de arenden
De 'Basis' van de preekstoel geschilderd.

Hymnno Ambrosiano, Milano 'Vieni salvatore dei pagani'

http://www.youtube.com/watch?v=amkzPGSf-y4&feature=related
Veni Redemptor Gentium

De Hymne in het Duits http://nl.youtube.com/watch?v=9GM2hpS64Sc&feature=related
Nun kommt der Heiden Heiland
Choral from Cantata No.61 by Johann Sebastian Bach.
Conducted by Nikolaus Harnoncourt.

Bach: Nun komt der Heiden Heiland
http://www.youtube.com/watch?v=Uz06uE5YhgY&feature=related
BWV 659 van J.S. Bach; Pieter Pilon speelt op het Schnitgerorgel
van de Martinikerk in Groningen.

Kitaro, Matsuri
http://www.youtube.com/watch?v=GGtKxbu7vLI
喜多郎,Kitarō

Adelaar zegel Martinikerk, Bolsward

Martinitsjerke Boalsert, Segel
Jesaia 40:31